Հայաստանին դեպի ծով ելք կտրամադրվի․ Սևրի պայմանագիրը պետք է վերականգնվի․ Ամերիկացի դիվանագետի Թվիթերյան գրառումը իրարանցում է առաջացրել Թուրքիայում
Ոչ-մի դեպքում չեղյալ չհայտարարել Սևրի պայմանագիրը, որը կնքվել է 1920թվականին ու անհապաղ կատարել այդ պայմանագրի կետերը՝ ՀՀ-ին տրամադրելով Տրապիզոնի, Վանի և Բիթլիսի նահանգները՝ ոչ ամբողջությամբ՝ ընդամենը 90.000 քառակուսի կիլոմետր ելքով դեպի Սև ծով։ Ամերիկացի նախկին դիվանագետը՝ Ալբերտո Միգել Ֆերնանդեսը Թվիթերի իր էջի մեջ գրառում է կստարել, որ արժի սկսել նայել Սևրի պայմանագիրը վերականգնելու հարցը: Հայտնում է Հունական «Գրեկ Սիթի Թայմս» պարբերականը:
ԱՄՆ-ի դիվանագետ Ֆերնանդեսի գրառումը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Թուրքիայի էներգետիկայի նախարարը՝ Ֆաթիհ Դյոնմեսը հորդորեց վերանայել Լոզանի 1923թվականի բանակցությունները, որը վերաբերում էր Հունաստանի ու Թուրքիայի սահմաններին: Ի պատասխան Թուրքիայի էներգետիկայի նախարարի տվյալ հայտարարությանը, ԱՄՆ-ի դիվանագետը հիշեցրեց, որ «Լոզանի պայմանագրի տեղը, անկասկած արժե նայել Սևրի պայմանագիրը»:
1920-ի Սեվրի պայմանագիրը, որը նախորդում էր Լոզանի պայմանագրին, Թուրքիայի համար արմատապես տարբեր սահմաններ ուներ: Սևրի հաշտության պայմանագիրը ստորագրվել է Թուրքիայի սուլթանական կառավարության և 1914-18 թվականների առաջին համաշխարհային պատ երազմում հաղթած դաշնակից պետությունների Մեծ Բրիտանիա, Ճապոնիա, Ֆրանսիա, Բելգիա, Լեհաստան, Ռումինիա, Իտալիա, Հայաստան, Հունաստան, Պորտուգալիա, Չեխոսլովակիա, Սերբերի, Խորվաթների և Սլովենների միջև։ Ըստ Պայմանագրի Հունաստանը կառավարելու
էր Իզմիրն ու նրա շրջակայքն ու կարող էր տիրել այդ տարածքներին: Թուրքիան և Հայաստանի Հանրապետությունը համաձայնում էին Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի ու Բիթլիսի նահանգներում (վիլայեթներ) երկու պետությունների միջև սահմանազատումը թողնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների որոշմանն ու ընդունել ինչպես նրա որոշումը, նույնպես ու բոլոր առաջարկները՝ ՀՀ-ին դեպի ծով ելք տալու ու հիշյալ սահմանագծին հարող օսմանյան բոլոր տարածքների ապառա զմականացման վերաբերյալ։ Ստեղծվելու էր անկախ Քրդստան:
Թուրքիայում Սևրի պայմանագիրի մասին լսելը, իշխանությունների և պատմաբանների մոտ լուրջ հիվանդագին նո պաներ է առաջացնում և շատ Ամերիկյան ու Եվրոպական դիվանագետներ այն կոչում են «Սևրի համախ տանիշ»: Ու իզուր չէ , որ Միացյալ նահանգների նախկին դիվանագետ՝ Ալբերտո Միգել Ֆերնանդեսի թվիթը Անկարայում սկսել է ստեղծել վա խի մթնլորդ: Թուրք պատմաբան Թաներ Աքչամը այս պահով գրել է. «կան nւժեր, որոնք շարունակ ձգտում են ճչնչացնել մեզ, ու պետք է պետությունը պաշտ պանել այդ վտ անգից»:
Комментарии 12