Ибн Қаййим ал-Жавзийя раҳимаҳуллоҳнинг намозхонларни 5 та табақага (даражага) бўлган машҳур таснифлари у кишининг «Ал-Вабил ас-Саййиб минал калим ат-Таййиб» (الوابل الصيب من الكلم الطيب) номли китобларида баён қилинган.

Китобнинг «Намознинг фазилати ва ундаги одамларнинг даражалари» бобида бу ҳақда батафсил сўз юритилади.
Ибн Қаййим инсонларнинг намоздаги ҳолатини, таҳорат, арконлар ва хушуъга бўлган эътиборларига қараб қуйидагича таснифлайди:
1. Муақоб (Жазоланувчи / Маҳрум)
Бу энг қуйи даражадаги намозхон бўлиб, у ўз намозида нуқсонга йўл қўяди.
Ҳолати: Таҳоратни мукаммал қилмайди, намознинг вақтларига, вожибларига, рукуъ ва саждаларини тўлиқ адо этишга эътибор бермайди. Намоз ўқиётганда хаёли бутунлай дунё билан банд бўлади.
Ҳукми: Бундай инсон намозидаги бепарволиги ва масъулиятсизлиги сабабли гуноҳкор бўлади ва жазога лойиқ кўрилади.
2. Муҳосаб (Сўроқ-саволга тутилувчи)
Бу инсон намознинг зоҳирий шартларини бажаради, лекин ботиний (қалбий) томонини бой беради.
Ҳолати: Намознинг вақтига риоя қилади, таҳоратини яхшилайди, рукуъ ва саждаларини жойига қўяди. Бироқ намозга кириши билан қалбини шайтоннинг васвасаларига топшириб қўяди. У ўй-хаёлларига қарши курашмайди, балки намоз тугагунча хаёллар уммонида сузиб юради.
Ҳукми: Унинг намози фарз томондан қабул бўлиб, зиммасидан соқит бўлса-да, намоздаги чалғишлари ва беэътиборлиги учун қиёматда сўроқ-саволга тутилади (ажри жуда кам бўлади ёки бўлмайди).
3. Мукаффар анҳу (Гуноҳлари кечирилувчи)
Бу даражадаги намозхон ўз хаёллари билан доимий кураш олиб борадиган инсондир.
Ҳолати: Намознинг зоҳирий чегараларини ва арконларини тўлиқ бажаради. Намоз давомида қалбини чалғитмаслик учун шайтон ва нафс васвасаларига қарши тинмай жиҳод қилади. Хаёли қочиши билан уни яна намозга қайтаради. Намози бир зумлик жанг майдонига айланади.
Ҳукми: Бу инсон намоздаги камчиликлари кечирилган (мукаффар анҳу) бандадир. Ибн Қаййим айтадиларки, у намозда турганида ҳам шайтонга қарши жиҳод устида бўлади.
4. Мусоб (Савоб ва ажр олувчи)
Бу инсон намозни тўлиқ қалб ҳозирлиги билан адо этадиганлар қаторига киради.
Ҳолати: Намозга турганида унинг ҳақ-ҳуқуқларини, арконларини ва хушуъсини мукаммал қилади. Бутун қалби билан намозга юзланади. Шайтон унга васваса қилишига йўл қўймайди. У намозини фақат Аллоҳнинг розилиги ва У Зотга бўлган бандалик бурчини чиройли адо этиш учун ўқийди.
Ҳукми: Бундай намозхон намози учун тўлиқ ажр-мукофот (мусоб) олади.
5. Муқарраб (Аллоҳга яқин қилинувчи)
Бу энг олий — эҳсон (Аллоҳни кўриб тургандек ибодат қилиш) даражасидир.
Ҳолати: У намозга турганида худди Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек, Аллоҳни кўриб тургандек ибодат қилади. Унинг қалби Аллоҳнинг муҳаббати ва улуғворлиги билан тўлади. Дунё ва ундаги нарсалар унинг назарида бутунлай ғойиб бўлади. У намоздан худди жаннат боғларида юргандек ҳузур ва ором олади.
Ҳукми: Бундай инсон Аллоҳга яқинлаштирилган (муқарраб) бандадир. Бу даражадаги намозхоннинг кўзи намозда қувнайди (яъни, намоз у учун энг катта қувонч манбаи бўлади).
Тавфиқ Аллоҳдан.
اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
🤲🤲🤲🤲🤲🤲🤲
Аллоҳумма тақаббал минний иннака антас-Самиъул-‘Алим, ва туб ‘алайя иннака антат-Таввабур-Роҳийм.
🤲🤲🤲🤲🤲🤲🤲
«Эй Аллоҳ, мендан (ибодатимни) қабул қилгин. Албатта, Сен Эшитувчи ва Билувчисан. Ва тавбамни қабул қилгин. Албатта, Сен тавбаларни қабул қилувчи ва Меҳрибонсан.»
🤲🤲🤲🤲🤲🤲🤲
#Тафаккур